ΜΕ ΑΛΛΑ ΜΑΤΙΑ / ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΑΥΓΟΥΛΑΣ
Μην το κάνεις θέμα: Πώς να είσαι cool
με ανάπηρα άτομα!
Έχεις βρεθεί ποτέ στη φάση που, συνομιλώντας με κάποιο νέο άτομο, σκέφτεσαι «Μήπως είπα κάτι λάθος; Μήπως έκανα γκάφα;». Αυτό μπορεί να είναι μια συνηθισμένη συνθήκη όταν γνωρίζει κανείς ένα ανάπηρο άτομο, ειδικά αν δεν είχε ποτέ πριν συναναστραφεί κάποιο στο περιβάλλον του. Σου έχω καλά νέα! Για μια ομαλή επικοινωνία, το μυστικό είναι απλό: φέρεσαι σε όλους με σεβασμό και… κοινή λογική! Δε χρειάζεται να κάνεις μεταπτυχιακό στην επικοινωνία, ούτε να διαβάσεις τόνους βιβλίων. Αρκεί να κρατήσεις στο μυαλό σου μερικές απλές συμβουλές, όπως οι παρακάτω:
Μην υποθέτεις. Ρώτα.
Όπως και με οποιοδήποτε άλλο άτομο, η καλή επικοινωνία ξεκινάει με το να μη βγάζεις αυθαίρετα συμπεράσματα. Μην υποθέτεις τι μπορεί ή δεν μπορεί να κάνει κάποιος. Αυτές οι υποθέσεις πολύ πιθανό να βασίζονται σε προκαταλήψεις ή στερεότυπα. Ακόμα, όμως, κι αν έχεις μια κάποια γνώση σχετικά με τη βλάβη του ατόμου που έχεις απέναντί σου, είναι σημαντικό να θυμάσαι ότι δεν είναι κάθε περίπτωση η ίδια (π.χ. δεν είναι κάθε άτομο με πρόβλημα όρασης τυφλό!). Αν χρειαστεί, ρώτησε ευγενικά για να διευκρινίσεις.
Π.χ. «Είναι εντάξει να σε βοηθήσω με αυτό;» H απλότητα και η αμεσότητα προλαμβάνει πιθανές παρεξηγήσεις!
Άσε τα κλισέ και τις υπερβολές!
Αλήθεια, κανείς δεν θέλει να θεωρείται «ήρωας/ηρωίδα» από τους γύρω του επειδή απλώς κάνει τη ζωή του. Επίσης, εκείνη η περίφημη «δύναμη ψυχής» που συχνά πυκνά συνοδεύει ως υποτιθέμενο χαρακτηριστικό τα ανάπηρα άτομα έχει κουράσει. Δύναμη ψυχής θέλει ίσως το να ανοίξεις το Netflix και να σταματήσεις στο ένα επεισόδιο. Τα υπόλοιπα πηγαίνουν προς το inspiration porn* και καλό θα ήταν να τα αποφεύγουμε.
Όλοι οι άνθρωποι προσπαθούμε καθημερινά για διάφορα, οπότε άσε τα μεγάλα λόγια. Επικεντρώσου αν τ’ αυτού στο να είσαι ο εαυτός σου και να γνωρίσεις τον άνθρωπο που έχεις απέναντί σου, όπως θα έκανες σε κάθε άλλη περίπτωση.
*inspiration porn: Ο όρος πιστώνεται στην ανάπηρη ακτιβίστρια Stella Young. Πρόκειται για την ιδέα ότι καθημερινές δραστηριότητες των ατόμων με αναπηρία μπορούν να ιδωθούν ως κάτι αξιοθαύμαστο που δίνει έμπνευση, μόνο και μόνο επειδή τις κάνουν άτομα με αναπηρία. Μπορεί να αφορά επίσης την έμπνευση που νιώθουν τα μη ανάπηρα άτομα για τη δική τους ζωή, όταν τη συγκρίνουν με εκείνη των αναπήρων, θεωρώντας a priori ότι η δεύτερη είναι θλιβερή και άνευ αξίας.
Μίλα κανονικά.
Δεν χρειάζονται εξεζητημένες εκφράσεις ή υπερβολική προσοχή στις λέξεις. Απλά μίλα με φυσικότητα. Καλό είναι να αποφεύγεις φράσεις όπως «άτομα με ειδικές ικανότητες» (πιθανότατα δεν μιλάμε για τον Σούπερμαν) ή «το καημένο το παιδί» (ειδικά αν μιλάμε για ενήλικα! Επίσης, με οίκτο δεν έκανε κανείς σύνδεση της προκοπής). Μπορείς να χρησιμοποιήσεις κανονικά τη λέξη «αναπηρία» και «ανάπηρος», δεν είναι προσβολή! Καλή ιδέα είναι επίσης να ρωτήσεις το ίδιο το άτομο αν έχει κάποια προτίμηση στο ποιους χαρακτηρισμούς προτιμά να χρησιμοποιεί. Κι αν κάνεις κάποιο λάθος —γιατί συμβαίνει κι αυτό— πες συγγνώμη και κράτα μια στάση υγιούς περιέργειας, προχωρώντας παρακάτω.
Μην μπαίνεις σε ανακριτικό ρόλο!
«Τι έπαθες;», «Πώς έγινε;», «Θα γίνεις καλά;». Όχι, δεν είναι ανάκριση, ούτε συνέντευξη! Μην κάνεις συνεχώς ερωτήσεις για την αναπηρία κάποιου. Αν ο άλλος θέλει να μιλήσει γι’ αυτό, θα το κάνει από μόνος του. Γενικά, είναι αδιακρισία και δείχνει επίσης ότι ξεχνάς όλα τα υπόλοιπα στοιχεία που απαρτίζουν έναν άνθρωπο, που είναι περίπου άπειρα. Χάνεις το δάσος βλέποντας ένα πολύ μικρό δεντράκι!
Αν ακόμα δεν καταλαβαίνεις γιατί είναι αχρείαστο να ρωτάς συνεχώς για τη βλάβη ενός ανάπηρου ατόμου, σκέψου γιατί δεν ρωτάς αντίστοιχα κάθε φίλο σου πώς έσπασε το χέρι του το 2010.
Σεβάσου τον προσωπικό του/της/του χώρο.
Το αναπηρικό αμαξίδιο, το λευκό μπαστούνι, το ακουστικό βαρηκοΐας και οτιδήποτε άλλο μπορεί να χρησιμοποιεί ένα ανάπηρο άτομο ως βοήθημα—όλα είναι προσωπικά αντικείμενα, όχι κοινόχρηστα. Μην πιάσεις κανένα από αυτά χωρίς να ρωτήσεις πρώτα.
Σκέψου το σαν το κινητό κάποιου: κανείς δεν θέλει να το πειράζεις χωρίς λόγο! Ακόμα καλύτερα, σκέψου το σαν την προέκταση του σώματός του. Κακή ιδέα να αγγίζουμε γενικά χωρίς συναίνεση. Και επί τη ευκαιρία, το ίδιο ισχύει και για το πραγματικό σώμα. Για παράδειγμα, σε ένα άτομο με οπτική βλάβη, είναι προτιμότερο να το ρωτήσεις πώς θα ήθελε να το πιάσεις ώστε να το συνοδεύσεις κάπου (αν θέλει το ίδιο συνοδεία!).
Άκου και μην αποφασίζεις εσύ για εκείνον/η/ο.
Αν σχεδιάζετε μια έξοδο με ένα ανάπηρο φιλαράκι σου, ψάξε αν το μέρος που σκέφτεσαι είναι προσβάσιμο, σε περίπτωση που δεν έχετε ξαναπάει. Μην κάνεις αυθαίρετα την υπόθεση ότι «εντάξει, θα βολευτεί». Η προσβασιμότητα μπορεί να σημαίνει διαφορετικά πράγματα ανά περίπτωση: από το να υπάρχει πρόβλεψη για πρόσβαση αμαξιδίου και κατάλληλη αναπηρική τουαλέτα, έως το να έχει το μαγαζί καταλόγους σε γραφή Braille ή σε ψηφιακή μορφή που να διαβάζεται από αναγνώστη οθόνης. Και πάλι, η λύση αν δεν γνωρίζεις είναι να ρωτήσεις τι θα χρειαζόταν ο/η φίλος/η σου για να νιώσει άνετα και αυτόνομα σε έναν χώρο.
Κι αν σου φαίνεται πολύς κόπος όλο αυτό, σκέψου περιπτώσεις στις οποίες εσύ δε θα ήσουν άνετα σε μια έξοδο για να περάσετε καλά. Για παράδειγμα, δεν θα ήθελες να σου κανονίσουν συνάντηση σε έναν χώρο που μυρίζει ψαρίλα αν είσαι vegan, έτσι δεν είναι; Στόχος, λοιπόν, είναι οι πάντες να νιώθουν ότι τους συμπεριλαμβάνουν ισότιμα στην παρέα.
Συνοψίζοντας!
Η επικοινωνία με ανάπηρα άτομα δεν διαφέρει τόσο πολύ από την επικοινωνία με οποιονδήποτε άλλο. Το βασικό είναι να διατηρούμε ανοιχτότητα, να ζητάμε συγγνώμη αν κάνουμε λάθος και να συνεχίζουμε με καλή διάθεση χωρίς να το κάνουμε μεγάλο θέμα. Μην ξεχνάς ότι όλοι, ανάπηροι και μη, εκτιμούμε συνήθως έναν καλό καφέ και λίγη παρέα. Με μικρές κινήσεις όπως οι παραπάνω θα είσαι οκ και σιγά σιγά θα υποχωρήσει και η όποια αμηχανία μπορεί να ένιωθες στην αρχή!
Η κοινωνική επιχείρηση «Με Άλλα Μάτια» είναι μη κερδοσκοπικός φορέας που έχει ιδρυθεί και αυτοοργανώνεται από ανάπηρα άτομα. Δραστηριοποιείται στην συμβουλευτική προσβασιμότητας και συμπερίληψης σε ψηφιακό και δομημένο περιβάλλον, στα εκπαιδευτικά προγράμματα εξοικείωσης με την αναπηρία καθώς και στην ψυχοκοινωνική υποστήριξη και ενημέρωση αναπήρων, των οικογενειών τους και επαγγελματιών του χώρου.
